Polska domyka spóźnioną aktualizację Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK) i równolegle proceduje Strategię Rozwoju Polski 2035 (SRP). To rzadkie „okno koordynacji”, aby uporządkować chaos dokumentów i przejść z reaktywności do planowania wyprzedzającego. Dzięki temu możemy uniknąć dalszych opóźnień, które wiążą się z kosztami gospodarczymi i społecznymi, m. in. wyższymi cenami energii i spadkiem konkurencyjności. Jednocześnie pojawia się realna szansa stworzenia ekosystemu dokumentów strategicznych. Okazję do tego stwarza zbliżająca się aktualizacja Polityki Energetycznej Polski do 2050 r. (PEP2050). Powinna ona stać się „kotwicą” zarządzania transformacją energetyczną – dokumentem operacyjnym, przekładającym średniookresowe cele rozwojowe państwa na mierzalne działania w sektorze energii z przypisaną odpowiedzialnością i kalendarzem działań. Ze względu na swoją pozycję w systemie PEP sprzyja synchronizacji całego ekosystemu dokumentów strategicznych (uwzględniając Koncepcję Rozwoju Kraju czy Strategię Rozwoju Polski) oraz ustanowieniu jednolitych wskaźników, scenariuszy rozwoju i ram odpowiedzialności instytucjonalnej. Osiągnięcie tego rezultatu będzie możliwe dzięki wykorzystaniu przez administrację publiczną doświadczeń i wniosków zarządczych płynących z wieloletnich prac nad KPEiK.

Najważniejsze wnioski

1. PEP jako brakujące ogniwo sprawczości. KPEiK zapewnia szeroką, unijną logikę celów i twarde raportowanie, ale ma ograniczoną moc wykonawczą w krajowym porządku prawnym. Z kolei PEP – jako strategia rozwoju umocowana w polskim prawie – może nadać kierunek, harmonogram i przypisać odpowiedzialności dla programów rozwoju (PPEJ, strategia ciepłownictwa, CCUS, wodór). Warunkiem jest wzmocnienie jego dotychczasowej politycznej roli i dopracowanie treści.

2. Scenariusz WAM powinien być podstawą dla wyprzedzającego planowania polityki energetycznej. Odpowiedzialne planowanie wymaga przyjęcia logiki WAM, aby zawczasu przygotować instytucje, infrastrukturę i regulacje. Wdrożenie scenariusza WAM przyniesie korzyści rozwojowe w postaci obniżenia cen energii, zwiększenia PKB i zmniejszenia ubóstwa energetycznego. Realizacja ambitnego scenariusza wymaga jednak większych inwestycji i szybszych dostosowań niż scenariusz WEM.

3. Perspektywa 2050 jest koniecznością, nie opcją. Nawet ambitny WAM nie zapewnia Polsce po 2030 roku tempa zgodnego z europejską ścieżką do neutralności klimatycznej. Wydłużenie horyzontu PEP do 2050 roku pozwala uniknąć „ślepych zaułków”, np. przeinwestowania w gaz czy płytkie renowacje. Tworzy też warunki do bardziej racjonalnego rozłożenia w czasie wdrażania technologii niskoemisyjnych w gospodarce. Jednocześnie PEP2050 – będąc dokumentem skupionym na energetycznym wymiarze transformacji – powinien zostać uzupełniony o komplementarny dokument definiujący cele klimatyczne Polski do połowy wieku wraz z planem ich realizacji.

4. Proces ważniejszy niż sam dokument. Polska administracja powinna czynnie zaopiekować się zapleczem organizacyjnym i metodycznym ekosystemu dokumentów strategicznych. Niezbędne działania obejmują: stworzenie spójnych i jawnych założeń modelowania do 2050 roku, rozwój narzędzi prognostycznych, standaryzację użycia wskaźników KPI oraz harmonogramów w opisach planu działań, a także prowadzenie stałego, wielopoziomowego dialogu z interesariuszami.

Umiejscowienie PEP w centrum ekosystemu dokumentów strategicznych pozwoli przyspieszyć inwestycje w sieci, zeroemisyjne moce wytwórcze i elastyczność systemu. Ułatwi także elektryfikację przemysłu, transportu i ogrzewania oraz określi ramy rozwoju technologii i plany inwestycyjne dla CCS/CCU i zdekarbonizowanych gazów.

PEP jako punkt odniesienia osadzi także programy rozwojowe – od strategii wodorowej po program energetyki jądrowej – w całościowym krajobrazie strategiczny kraju. Dzięki temu przestaną one “dryfować” i zaczną uzupełniać całościowy plan transformacji energetycznej.

Skutkiem zarządczej bierności będzie natomiast utrwalenie chaosu i zaniechanie najważniejszych decyzji politycznych w obszarze energii. W rezultacie firmy i obywatele dłużej pozostaną z droższą energią i gorszym dostępem do inwestycji niskoemisyjnych i w rezultacie będą się mierzyć z pogorszeniem standardu życia.

Publikację można pobrać poniżej.