Podsumowanie dyskusji:

Panel 1: Krajowa polityka przemysłowa jako fundament transformacji

Wprowadzenie

Pomimo nominalnego wzrostu znaczenia kwestii konkurencyjności w przemyśle, faktyczny progres pozostaje ograniczony. Publikacja Industrial Accelerator Act opóźnia się w stosunku do założonego terminu ze względu na trudne negocjacje dotyczące m.in. kwestii local content. Na poziomie państw członkowskich inicjatywa pozostaje ograniczona – dominuje postawa wyczekiwania na decyzje mające zapaść w Brukseli, co nie poprawia sytuacji.

W dyskusji wzięli udział przedstawiciele Komisji Europejskiej, polscy parlamentarzyści, reprezentanci stowarzyszeń przedsiębiorców oraz niezależnych think tanków i NGO.

Główne tematy dyskusji:

• Podkreślono znaczenie stworzenia jasnego ośrodka odpowiedzialności za przygotowanie strategii przemysłowej oraz zapewnienia stabilności jej realizacji przez kolejne rządy, ponad podziałami partyjnymi.
• Zaznaczono rolę przemysłu we współczesnej gospodarce jako źródła popytu na usługi. Wskazano na konieczność modernizacji sposobu działania przemysłu i zmiany jego postrzegania – europejski przemysł powinien dążyć do bycia „czystym” i opierać się na zeroemisyjnej energii.
• Zwrócono uwagę na istotne przemiany w polskim przemyśle oraz potencjalne przewagi wynikające m.in. z doświadczeń transformacji w elektrociepłownictwie.
• Wskazano na destrukcyjną rolę zjawiska „przesuwania bramki” – dużej zmienności celów, która zakłóca procesy planowania i inwestycji w przedsiębiorstwach.
• Omówiono trudności związane z relokacją przemysłu oraz odejściem od surowców energetycznych z Rosji. Zauważono, że problemy te pogłębiają błędy w krajowej polityce (np. blokowanie rozwoju lądowej energetyki wiatrowej) oraz niewłaściwa alokacja środków z systemu ETS.
• Podkreślono konieczność aktywniejszego włączenia się Polski w unijne dyskusje dotyczące local content.
• Zauważono, że nawet w optymistycznym scenariuszu koszty energii w Polsce będą wyższe niż średnia UE, a w UE wyższe niż w USA – to potęguje potrzebę posiadania uporządkowanego planu transformacji.
• Wskazano na konieczność rozwoju branż o niższym zapotrzebowaniu na energię, a wyższym na kapitał ludzki i instytucjonalny. Dotyczy to m.in. pozyskiwania specjalistów średniego szczebla (automatyka, robotyka, mechatronika) oraz skuteczniejszej komercjalizacji krajowych innowacji.

Najważniejsze rekomendacje:

Stworzenie strategii dla polskiego przemysłu jako osobnego, wyspecjalizowanego i kompleksowego dokumentu z długoterminową perspektywą.

Pełniejsze i intensywniejsze włączenie interesariuszy w dialog nad kształtem strategii.

Poprawa współpracy na linii nauka–przemysł i zapewnienie kadr dla nowoczesnej gospodarki.

Zmapowanie kluczowych sektorów zapewniających konkurencyjność i rozwój gałęzi przemysłu o niskiej energochłonności.

Panel 2: Finansowanie transformacji przemysłu

Wprowadzenie

W panelu dyskutowano o potrzebach i barierach procesu transformacji oraz o tym, jak efektywniej wykorzystać środki krajowe i unijne do wsparcia technologii niskoemisyjnych. W dyskusji udział wzięli przedstawiciele branż: chemicznej, wapienniczej, kosmetyczno-detergentowej oraz sektora bankowego.

Główne tematy dyskusji:

• Emisje procesowe: W niektórych branżach (np. wapienniczej) wynikają one z natury procesów chemicznych, co stanowi istotną barierę w ich redukcji.
• Brak wsparcia państwa: Wskazano na niedobór gwarancji finansowych dla instytucji oraz brak konkretnych planów rozwoju infrastruktury (np. w zakresie wychwytu, transportu i składowania CO2 – CCS).
• Problemy popytowe: Brak nabywców na droższe, „zielone” produkty (np. zielone wapno).
• Przeładowanie regulacyjne: Przemysł apeluje o racjonalizację prawa. Przykładem jest branża kosmetyczna, na którą oddziałuje obecnie ponad 100 zmiennych aktów prawnych.
• Wczesny dialog: Konsultacje na wczesnym etapie pozwoliłyby uniknąć angażowania zasobów firm w dostosowanie się do przepisów, które ostatecznie są porzucane lub okazują się nierealistyczne.
• Mechanizmy wsparcia: Wezwano do lepszego zagospodarowania wpływów z ETS oraz wprowadzenia mechanizmów łagodzących ceny energii dla branż energochłonnych (na wzór rozwiązań niemieckich czy włoskich).
• Start-upy i MŚP: Dla mniejszych podmiotów dofinansowanie jest często jedyną drogą do ekspansji zagranicznej.

Bariery:

• Niski popyt na „zielone” produkty.
• Zmienność przepisów i brak pewności prawa.
• Dostęp do wsparcia finansowego dopiero pod koniec procesu inwestycyjnego, zamiast na etapie planowania.
• Brak przewidywalnych punktów odniesienia w infrastrukturze i technologii.

Najważniejsze rekomendacje:

• Większa elastyczność narzędzi wsparcia finansowego.
• Lepsza alokacja środków z systemu EU ETS przez administrację państwową.
• Stworzenie klarownych planów rozwoju infrastruktury technologicznej w Polsce.
• Koncentracja pomocy publicznej na inwestycjach o jasno zdefiniowanych celach.
• Wspieranie sektorów strategicznych przy jednoczesnej racjonalnej ocenie potencjału rynkowego poszczególnych firm.
• Przestrzeganie zasady neutralności technologicznej, przy jednoczesnym powiązaniu wsparcia z realnymi efektami redukcji emisji.